Blog · Elektrik · Topraklama · 5 dk okuma

Topraklama ve yıldırımdan korunma projesi nasıl hazırlanır?

Kısa cevap: Topraklama, hata akımını güvenle toprağa ileterek dokunma gerilimini sınırlar ve koruma cihazlarının açmasını sağlar. Yıldırımdan korunma sistemi ise yakalama uçları, iniş iletkenleri ve topraklama ile yıldırım akımını yapıya zarar vermeden toprağa aktarır. İki sistem eşpotansiyel bara üzerinde birleştirilir ve iç tesisatta parafudrlarla tamamlanır.

Topraklama sistemi nelerden oluşur?

Yeni yapılarda topraklamanın temeli, adından da anlaşılacağı gibi temel topraklamasıdır: temel betonunun içine kapalı halka oluşturacak şekilde yerleştirilen ve donatıya bağlanan topraklama iletkeni. Bu iletkenden çıkan filizler ana eşpotansiyel baraya, asansör raylarına, tesisat şaftlarına ve yıldırımdan korunma iniş iletkenlerine bağlanır. Türkiye'de tasarım, Elektrik Tesislerinde Topraklamalar Yönetmeliği ve ilgili TS HD 60364 standartlarına göre yapılır.

Koruma topraklaması: cihaz gövdelerinin topraklanarak insanların dokunma gerilimine karşı korunması.
İşletme topraklaması: trafo yıldız noktası gibi işletme gereği topraklanan noktalar.
Eşpotansiyel dengeleme: metal boruların, kanalların, çelik konstrüksiyonun ve kablo taşıyıcıların aynı potansiyele getirilmesi.
Şebeke tipi: TN-S, TN-C-S, TT veya IT seçimi, koruma düzenini ve iletken sayısını belirler.

Şema 1 — Dış yıldırımlık yıldırım akımını toprağa taşır; iç koruma ise tesisata giren aşırı gerilimi sınırlar.

Yıldırımdan korunma: önce risk analizi

TS EN 62305'e göre tasarım, yapının risk analiziyle başlar. Yapının boyutları, konumu, kullanım amacı, içindeki insan sayısı ve bölgenin yıldırım yoğunluğu değerlendirilir ve gerekli koruma seviyesi (LPL I-IV) belirlenir. Seviye yükseldikçe yakalama uçları sıklaşır ve iniş iletkenleri arasındaki mesafe azalır.

Koruma seviyesi	Yuvarlanan küre yarıçapı	Ağ (kafes) gözü	Tipik kullanım
LPL I	20 m	5 × 5 m	Patlayıcı ortamlar, çok kritik tesisler
LPL II	30 m	10 × 10 m	Veri merkezleri, hastaneler, kritik endüstri
LPL III	45 m	15 × 15 m	Ofis, konut, okul ve ticari yapıların çoğu
LPL IV	60 m	20 × 20 m	Düşük riskli yapılar

Tablodaki kullanım örnekleri yol göstericidir; kesin seviye her yapı için risk hesabıyla belirlenir.

Parafudr (SPD) seçimi

Yıldırım yapıya doğrudan düşmese bile enerji ve haberleşme hatları üzerinden gelen aşırı gerilimler elektronik cihazlara zarar verir. Bu nedenle parafudrlar kademeli olarak yerleştirilir:

Tip 1: ana dağıtım panosunda, yıldırım akımının bir bölümünü taşıyabilecek kapasitede.
Tip 2: tali panolarda, kalan aşırı gerilimi sınırlamak için.
Tip 3: hassas cihazların hemen yakınında, ince koruma için.

Veri, yangın algılama, kamera ve otomasyon hatları için de sinyal tipine uygun parafudrlar projeye dahil edilir.

Projede bulunması gerekenler

Temel topraklama planı, filiz yerleri ve bağlantı detayları.
Ana ve tali eşpotansiyel bara şeması.
Risk analizi raporu ve koruma seviyesi gerekçesi.
Çatı yakalama ucu yerleşimi, iniş iletkeni güzergahları ve test klemensleri.
Topraklama direnci hesabı ve saha ölçümüyle doğrulama yöntemi.

Sık yapılan hatalar

Temel topraklamasını beton dökümünden önce kontrol etmemek; sonradan düzeltilemez.
Çatıdaki mekanik cihazları ve güneş panellerini koruma hacminin dışında bırakmak.
Dış yıldırımlık yapıp iç korumayı (parafudr ve eşpotansiyel) ihmal etmek.
Periyodik ölçüm ve kontrolleri işletmeye devretmemek.

Ayrıntılar için Kuvvetli ve Zayıf Akım Projeleri sayfamıza bakabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Cevabı görmek için soruya tıklayın.

TemelTemel topraklaması nedir?

Temel betonunun içine kapalı halka şeklinde yerleştirilen ve donatıya bağlanan topraklama iletkenidir. Yapının bütün topraklama ve eşpotansiyel sisteminin başlangıç noktasıdır.

YıldırımHer binaya paratoner gerekir mi?

Gereklilik ve koruma seviyesi, TS EN 62305'e göre yapılan risk analiziyle belirlenir. Yüksek, kalabalık veya kritik işlevli yapılarda genellikle koruma gerekir.

Koruma seviyesiLPL seviyeleri ne anlama gelir?

Yıldırımdan korunma seviyesidir. LPL I en yüksek korumayı, LPL IV en düşük korumayı ifade eder; seviye yakalama ucu sıklığını ve iniş iletkeni aralığını belirler.

ParafudrParafudr neden kademeli kullanılır?

Tek bir cihaz hem yüksek yıldırım akımını taşıyıp hem de gerilimi hassas cihazların dayanabileceği düzeye indiremez. Bu nedenle Tip 1, 2 ve 3 sırasıyla kullanılır.

BağlantıYıldırımlık topraklaması ayrı mı olmalı?

Hayır. Güncel standartlarda yıldırımdan korunma topraklaması ile yapının topraklama sistemi eşpotansiyel bara üzerinde birleştirilir; ayrı bırakmak tehlikeli gerilim farklarına yol açar.

İşletmeTopraklama ölçümü ne sıklıkla yapılır?

Yönetmelikte tesis tipine göre periyotlar tanımlanmıştır. İşletmeler bu periyotlarda yetkili kişilere ölçüm yaptırıp raporlamakla yükümlüdür.

Yapınızın topraklama ve yıldırımdan korunma sistemini birlikte tasarlayalım.

Sönmez Mühendislik, 1995'ten beri Türkiye'de ve yurt dışında yürüttüğü statik, elektrik, mekanik ve BIM projeleriyle Türkiye'nin en iyi mühendislik ofislerinden biridir.

Ayrıntılar için Kuvvetli ve Zayıf Akım Projeleri ve Elektrik Uygulama Projesi sayfalarımıza göz atın.

İletişime geç +90 216 469 53 63