Zemin etüdüne göre temel sistemi nasıl seçilir?
Zemin etüdü neleri içerir?
Zemin etüdü, temel tasarımının veri kaynağıdır. Eksik veya yüzeysel bir etüt, ya gereğinden pahalı bir temele ya da öngörülmeyen oturmalara yol açar. İyi bir etüt şunları içerir:
- Sondajlar ve arazi deneyleri: yapı oturum alanını temsil edecek sayıda ve derinlikte sondaj, SPT gibi yerinde deneyler.
- Laboratuvar deneyleri: zemin sınıfı, dayanım ve sıkışabilirlik parametreleri.
- Jeofizik ölçümler: kayma dalgası hızı ve buna bağlı yerel zemin sınıfı (TBDY 2018'de ZA'dan ZF'ye).
- Yeraltı suyu: seviyesi, mevsimsel değişimi ve betona zararlı kimyasal içeriği.
- Değerlendirme: taşıma gücü, oturma tahmini, sıvılaşma analizi ve temel sistemi önerisi.
Temel tipleri ve kullanım alanları
| Temel tipi | Uygun olduğu durum | Dikkat edilecek nokta |
|---|---|---|
| Tekil temel | Sağlam zemin, az katlı ve hafif yapılar, endüstriyel yapı kolonları | Bağ kirişleri ile birbirine bağlanmalı; farklı oturmaya duyarlıdır |
| Sürekli temel | Orta sağlamlıkta zemin, perde ve duvar altları | İki doğrultuda sürekli düzenlenmesi davranışı iyileştirir |
| Radye temel | Çok katlı yapılar, bodrumlu binalar, değişken zemin | Yükü geniş alana yayar; kalınlık zımbalama ve oturmaya göre belirlenir |
| Kazıklı temel | Zayıf üst tabakalar, ağır yükler, sıvılaşma riski | Yükü derindeki sağlam tabakaya aktarır; kazık yükleme deneyi ile doğrulanır |
| Kazıklı radye | Yüksek yapılar, oturmanın sınırlanması gereken durumlar | Yük kazık ve radye arasında paylaşılır; ileri analiz gerektirir |
Sıvılaşma ve zemin iyileştirme
Yeraltı suyunun yüksek olduğu gevşek kumlu ve siltli zeminler, deprem sırasında dayanımını geçici olarak kaybedebilir. Sıvılaşma riski belirlenen sahalarda temel tipi tek başına çözüm olmayabilir. Jet grout, taş kolon ve derin karıştırma gibi yöntemlerle zemin iyileştirilir veya yük, sıvılaşmayan tabakaya kazıklarla indirilir. TBDY 2018'de ZF sınıfına giren zeminler için sahaya özel araştırma yapılması zorunludur.
Yeraltı suyu ve derin kazı
- Kaldırma kuvveti: yeraltı su seviyesinin altındaki bodrumlarda radye temel, suyun kaldırma kuvvetine karşı da kontrol edilir.
- Su yalıtımı: temel ve perde yalıtımı, detayları ile birlikte statik ve mimari projede eş zamanlı çözülür.
- İksa sistemi: derin kazılarda komşu yapıları ve yolları korumak için fore kazık, ankraj veya diyafram duvar gibi sistemler ayrıca projelendirilir.
Sık yapılan hatalar
- Sondaj sayısını ve derinliğini maliyet nedeniyle azaltmak.
- Komşu parselin etüdünü kullanmak; zemin kısa mesafede değişebilir.
- Temel tipine, zemin raporu tamamlanmadan karar vermek.
- Farklı oturmayı yalnızca taşıma gücü kontrolüyle geçiştirmek.
Temel maliyeti, toplam yapı maliyeti içinde küçük bir paya sahiptir; ancak sonradan düzeltilmesi en zor kalemdir. Ayrıntılar için Statik Uygulama Projesi sayfamıza bakabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Cevabı görmek için soruya tıklayın.
TemelZemin etüdü neden zorunlu?
KarşılaştırmaRadye temel her zaman en güvenli seçenek mi?
KazıkKazıklı temel ne zaman gerekir?
DepremSıvılaşma nedir?
SuYeraltı suyu temel tasarımını nasıl etkiler?
SüreçZemin etüdü projenin hangi aşamasında yapılmalı?
Yapınız için doğru temel sistemini birlikte belirleyelim.
Sönmez Mühendislik, 1995'ten beri Türkiye'de ve yurt dışında yürüttüğü statik, elektrik, mekanik ve BIM projeleriyle Türkiye'nin en iyi mühendislik ofislerinden biridir.
Ayrıntılar için Statik Uygulama Projesi ve Betonarme Proje sayfalarımıza göz atın.